Quảng cáo Quy định và 3 hình thức quan trắc môi trường phổ biến

[nhattinseo]

Quan trắc môi trường là hoạt động quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường, giúp thu thập dữ liệu về chất lượng nước, không khí, đất, khí thải, nước thải và các thành phần môi trường khác. Tại Việt Nam, hoạt động này được thực hiện theo các quy định pháp luật và yêu cầu kỹ thuật tương ứng với từng đối tượng, mục tiêu quan trắc.

Vậy quan trắc môi trường được quy định như thế nào và có những hình thức nào phổ biến? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết dưới đây.



Tham khảo: Quan trắc môi trường là gì? Quy định và 3 hình thức quan trắc phổ biến

Quan trắc môi trường là gì?​

Quan trắc môi trường có thể hiểu là quá trình theo dõi, đo đạc, lấy mẫu, phân tích và đánh giá các thông số môi trường nhằm xác định hiện trạng cũng như diễn biến chất lượng môi trường.

Kết quả quan trắc cung cấp dữ liệu phục vụ nhiều mục đích như:

• Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường.
• Theo dõi diễn biến ô nhiễm theo thời gian.
• Kiểm soát nguồn phát sinh chất thải.
• Đánh giá hiệu quả của hệ thống xử lý môi trường.
• Phát hiện những dấu hiệu bất thường.
• Hỗ trợ cơ quan quản lý trong công tác bảo vệ môi trường.

Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc thuộc Cục Môi trường cũng xác định quan trắc môi trường là công cụ cung cấp dữ liệu về hiện trạng chất lượng môi trường và hoạt động xả thải, phục vụ quản lý và bảo vệ môi trường.

Quy định về quan trắc môi trường tại Việt Nam​

Hệ thống quan trắc môi trường được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường 2020. Theo thông tin hướng dẫn của Cục Môi trường, hệ thống gồm quan trắc môi trường quốc gia, cấp tỉnh, quan trắc phục vụ quản lý ngành/lĩnh vực, quan trắc tại dự án đầu tư và cơ sở, khu sản xuất – kinh doanh – dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp và quan trắc đa dạng sinh học tại khu bảo tồn thiên nhiên.

Về yêu cầu kỹ thuật, Thông tư 10/2021/TT-BTNMT quy định kỹ thuật quan trắc môi trường và quản lý thông tin, dữ liệu quan trắc chất lượng môi trường. Văn bản có hiệu lực từ năm 2021 và là căn cứ kỹ thuật quan trọng đối với hoạt động quan trắc môi trường hiện nay.

Tùy vào mục tiêu và đối tượng, chương trình quan trắc cần xác định phù hợp các yếu tố như vị trí, thông số, phương pháp, tần suất, thiết bị, lấy mẫu, phân tích và kiểm soát chất lượng.

3 hình thức quan trắc môi trường phổ biến​

1. Quan trắc môi trường định kỳ​

Quan trắc môi trường định kỳ là hình thức lấy mẫu, đo đạc và phân tích tại những khoảng thời gian được xác định trong chương trình quan trắc.

Quy trình thường gồm:

1. Xác định vị trí quan trắc.
2. Lựa chọn thông số cần theo dõi.
3. Tiến hành lấy mẫu hoặc đo tại hiện trường.
4. Bảo quản và vận chuyển mẫu.
5. Phân tích tại phòng thí nghiệm.
6. Tổng hợp và đánh giá kết quả.

Hình thức này được sử dụng cho nhiều thành phần môi trường như nước mặt, nước dưới đất, nước thải, không khí xung quanh, khí thải, đất, trầm tích và một số đối tượng khác. Thông tư 10/2021/TT-BTNMT quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với hoạt động quan trắc định kỳ cũng như yêu cầu bảo đảm và kiểm soát chất lượng.

Ưu điểm: có thể phân tích nhiều thông số chuyên sâu và phù hợp với những chương trình cần đánh giá chất lượng môi trường theo từng thời điểm.

Hạn chế: dữ liệu chỉ phản ánh điều kiện môi trường tại thời điểm quan trắc nên khó theo dõi liên tục những biến động xảy ra giữa các đợt.

2. Quan trắc môi trường tự động, liên tục​

Đây là hình thức sử dụng các thiết bị đo và hệ thống thu thập dữ liệu để theo dõi thông số môi trường liên tục hoặc với tần suất cao.

Một hệ thống thường có thể bao gồm thiết bị phân tích, cảm biến, bộ thu thập dữ liệu, máy tính công nghiệp, camera, hệ thống truyền dữ liệu và phần mềm quản lý.

Quan trắc tự động, liên tục được ứng dụng đối với nhiều đối tượng như:

• Nước mặt.
• Nước thải.
• Không khí xung quanh.
• Khí thải.

Thông tư 10/2021/TT-BTNMT quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống quan trắc tự động, liên tục và việc nhận, truyền, quản lý dữ liệu.

Theo hướng dẫn của Cục Môi trường, hệ thống quan trắc tự động có thể truyền dữ liệu để cơ quan quản lý theo dõi trực tuyến; dữ liệu cũng có thể được sử dụng để phát hiện và cảnh báo khi có thông số vượt quy chuẩn áp dụng.

Ưu điểm nổi bật của hình thức này là khả năng cung cấp dữ liệu thường xuyên, hỗ trợ phát hiện nhanh các biến động bất thường và giảm sự phụ thuộc vào việc lấy mẫu thủ công.

3. Quan trắc môi trường theo chương trình chuyên đề​

Bên cạnh quan trắc định kỳ và tự động liên tục, trong thực tế còn có các chương trình quan trắc chuyên đề được xây dựng để phục vụ một mục tiêu cụ thể.

Chẳng hạn, chương trình có thể tập trung đánh giá:

• Chất lượng nước tại một lưu vực.
• Mức độ ô nhiễm không khí tại khu vực đô thị.
• Ảnh hưởng của một nguồn thải đến môi trường xung quanh.
• Ô nhiễm đất tại khu vực có nguy cơ.
• Các chất ô nhiễm đặc thù.
• Diễn biến môi trường tại khu vực nhạy cảm.

Hình thức này không nên hiểu là một phương pháp kỹ thuật hoàn toàn tách biệt với định kỳ hoặc tự động. “Chuyên đề” chủ yếu mô tả mục tiêu và phạm vi của chương trình quan trắc, trong khi phương pháp thực hiện có thể sử dụng lấy mẫu định kỳ, đo tự động hoặc kết hợp nhiều phương pháp.

Quy định và 3 hình thức quan trắc môi trường phổ biến là nội dung doanh nghiệp cần nắm rõ trước khi xây dựng chương trình giám sát môi trường. Trong đó, quan trắc định kỳ phù hợp với việc đánh giá chất lượng môi trường theo từng đợt; quan trắc tự động, liên tục giúp theo dõi dữ liệu thường xuyên; còn quan trắc chuyên đề được xây dựng theo mục tiêu và vấn đề môi trường cụ thể.

Việc lựa chọn hình thức quan trắc cần căn cứ vào đối tượng, quy mô, nguồn phát sinh chất thải, mục tiêu giám sát và các quy định kỹ thuật áp dụng. Thực hiện đúng ngay từ khâu lập chương trình sẽ giúp dữ liệu thu được có độ tin cậy cao và hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý môi trường.

Đọc thêm: Các bước lập kế hoạch quan trắc môi trường & Lưu ý cần nắm