Hợp tác Hướng dẫn lựa chọn hệ thống thông gió cho nhà ở, văn phòng và công trình kín

[airsun]

Một căn phòng đóng kín trong nhiều giờ có thể trở nên bí bách dù nhiệt độ vẫn được duy trì ở mức dễ chịu. Nguyên nhân là điều hòa chủ yếu tuần hoàn không khí bên trong, trong khi lượng khí mới từ bên ngoài đưa vào không đáng kể ở nhiều hệ thống dân dụng.​

Đây là lý do thông gió ngày càng được quan tâm trong thiết kế nhà ở, căn hộ, văn phòng, trường học và các công trình sử dụng điều hòa thường xuyên.
Một hệ thống thông gió đúng cách không chỉ đơn giản là "hút không khí cũ ra ngoài". Tùy công trình, giải pháp có thể cần đồng thời thực hiện ba nhiệm vụ: đưa khí mới vào, loại bỏ khí ô nhiễm và xử lý chất lượng của nguồn khí cấp.
Vậy nên lựa chọn phương án nào? Dưới đây là hướng dẫn từ những giải pháp đơn giản đến hệ thống thông gió cơ khí hiện đại.

Thông gió là gì?​

Thông gió là quá trình trao đổi không khí giữa bên trong và bên ngoài công trình. Không khí cũ có thể chứa CO₂, mùi, hơi ẩm và các chất ô nhiễm được đưa ra ngoài, đồng thời một lượng không khí mới được cấp vào để thay thế.
Tùy thiết kế, hệ thống có thể hoạt động theo nguyên lý tự nhiên hoặc sử dụng thiết bị cơ khí.
Một hệ thống thông gió phù hợp có thể giúp:

• Hạn chế tình trạng không khí tù đọng.
• Giảm tích tụ hơi ẩm và mùi.
• Hỗ trợ kiểm soát nhiệt trong không gian kín.
• Giảm nguy cơ hình thành môi trường ẩm mốc.
• Bổ sung không khí mới cho phòng sử dụng thường xuyên.
• Cải thiện sự thoải mái khi làm việc và sinh hoạt.

Tuy nhiên, cần phân biệt thông gió với lọc không khí. Thông gió tập trung vào trao đổi khí, trong khi lọc không khí xử lý các chất ô nhiễm trong luồng khí. Hai chức năng này có thể được kết hợp trong cùng một hệ thống.

Khi nào công trình cần cải thiện thông gió?​

Không phải mọi căn phòng đều cần một hệ thống thông gió phức tạp. Tuy nhiên, nếu không gian thường xuyên xuất hiện những dấu hiệu dưới đây thì nên xem xét lại khả năng trao đổi không khí:

• Phòng kín có cảm giác ngột ngạt sau nhiều giờ sử dụng.
• Có nhiều người làm việc trong cùng một không gian.
• Mùi thức ăn hoặc mùi sinh hoạt tồn tại lâu.
• Nhà vệ sinh lâu khô và có mùi.
• Độ ẩm trong phòng thường xuyên cao.
• Kính hoặc bề mặt lạnh xuất hiện hiện tượng đọng hơi nước.
• Phòng ngủ thường xuyên đóng kín cửa.
• Văn phòng sử dụng điều hòa cả ngày.
• Nhà phố có ít mặt thoáng.
• Căn hộ nằm trong khu vực mật độ xây dựng cao.
• Công trình muốn hạn chế việc mở cửa sổ nhưng vẫn cần cấp khí mới.

Đặc biệt, những công trình sử dụng điều hòa liên tục nên tách riêng hai khái niệm: làm mát và thông gió.

Điều hòa có thay thế được hệ thống thông gió không?​

Đây là một trong những hiểu nhầm phổ biến.
Điều hòa giúp kiểm soát nhiệt độ và một phần độ ẩm, nhưng nhiều hệ thống điều hòa dân dụng hoạt động theo cơ chế tuần hoàn khí trong phòng. Vì vậy, bật điều hòa không đồng nghĩa với việc liên tục đưa khí ngoài trời vào.
Nếu phòng đóng kín trong thời gian dài, CO₂ và các nguồn ô nhiễm phát sinh bên trong có thể tích tụ.
Vì vậy, với phòng ngủ, văn phòng, phòng họp hoặc các không gian đông người, điều hòa và thông gió nên được xem là hai chức năng bổ sung cho nhau.
Điều hòa chịu trách nhiệm duy trì điều kiện nhiệt phù hợp.
Hệ thống thông gió chịu trách nhiệm trao đổi không khí.

Có những phương pháp thông gió nào?​

Có thể chia các giải pháp phổ biến thành hai nhóm chính: thông gió tự nhiên và thông gió cơ học.

Thông gió tự nhiên​

Đây là phương pháp tận dụng cửa sổ, cửa ra vào, giếng trời hoặc các ô thông gió để tạo dòng khí.
Nếu nhà có hai mặt thoáng hoặc các cửa được bố trí đối diện nhau, không khí có thể lưu chuyển tương đối hiệu quả nhờ gió và chênh lệch nhiệt độ. Ưu điểm là chi phí vận hành thấp và không cần thiết bị cơ khí.
Tuy nhiên, phương pháp này phụ thuộc nhiều vào:

• Thời tiết.
• Hướng gió.
• Kiến trúc công trình.
• Chất lượng không khí bên ngoài.
• Mật độ xây dựng xung quanh.

Tại khu vực đô thị đông đúc, mở cửa cũng có thể đưa bụi, tiếng ồn và các chất ô nhiễm ngoài trời vào trong nhà.

Thông gió bằng quạt hút​

Quạt hút đưa không khí trong phòng ra ngoài, tạo chênh lệch áp suất để không khí mới đi vào qua cửa hoặc các khe cấp khí.
Đây là giải pháp phổ biến cho:

• Nhà vệ sinh.
• Phòng tắm.
• Bếp.
• Phòng giặt.
• Kho.
• Tầng hầm.
• Một số khu vực sản xuất.

Ưu điểm là thiết bị đơn giản và dễ triển khai. Tuy nhiên, quạt hút không kiểm soát được chất lượng nguồn khí đi vào. Nếu không khí bên ngoài có nhiều bụi, lượng bụi này vẫn có thể theo dòng khí bổ sung vào công trình.

Khi nào nên sử dụng hệ thống cấp khí tươi?​

Nếu công trình vừa cần thông gió vừa muốn kiểm soát chất lượng không khí cấp vào, có thể cân nhắc hệ thống cấp khí tươi.
Thay vì chỉ hút khí cũ ra ngoài, thiết bị sẽ đưa một lượng không khí bên ngoài vào trong phòng theo lưu lượng được thiết kế.
Đối với nhà phố, căn hộ hoặc văn phòng thường xuyên đóng kín cửa, đây là phương án đáng cân nhắc.

Tuy nhiên, "khí tươi" không đồng nghĩa hoàn toàn với "không khí sạch". Nếu môi trường bên ngoài có nhiều bụi mịn, việc đưa không khí ngoài trời trực tiếp vào phòng vẫn có thể mang theo các hạt ô nhiễm.
Vì vậy, hệ thống cấp khí tươi hiện đại thường được kết hợp với bộ lọc.

Cấp khí tươi có lọc bụi hoạt động như thế nào?​

Một hệ thống cơ bản có thể vận hành theo chu trình:
Không khí ngoài trời → bộ lọc → quạt cấp → đường ống → phòng
Tùy cấu hình, hệ thống có thể sử dụng nhiều cấp lọc khác nhau.
Bộ lọc thô có nhiệm vụ giữ lại các hạt bụi lớn, tóc, sợi vải hoặc côn trùng.
Các bộ lọc tinh hơn được sử dụng để xử lý những hạt nhỏ hơn. Một số hệ thống cao cấp có thể bổ sung HEPA hoặc than hoạt tính tùy nhu cầu.
Điểm quan trọng là phải lựa chọn bộ lọc phù hợp với thiết bị và thay thế định kỳ. Bộ lọc quá bẩn sẽ làm tăng trở lực, ảnh hưởng đến lưu lượng gió và hiệu quả vận hành.

Nên chọn quạt hút hay máy cấp khí tươi?​

Hai giải pháp này không hoàn toàn thay thế cho nhau.

Tiêu chí	Quạt hút	Máy cấp khí tươi
Đưa khí cũ ra ngoài	Có	Có thể kết hợp
Đưa khí mới vào	Thụ động	Chủ động
Lọc bụi đầu vào	Thường không	Có thể tích hợp
Phù hợp nhà vệ sinh	Rất phù hợp	Không phải lựa chọn chính
Phù hợp phòng kín	Hỗ trợ	Phù hợp
Văn phòng điều hòa	Có thể hỗ trợ	Phù hợp hơn
Kiểm soát nguồn khí cấp	Hạn chế	Tốt hơn
Chi phí đầu tư	Thấp hơn	Cao hơn

Nếu mục tiêu chỉ là loại bỏ mùi và hơi ẩm ở nhà vệ sinh, quạt hút có thể đã đủ.
Nếu mục tiêu là cung cấp khí mới cho phòng kín, đặc biệt khi không muốn mở cửa sổ, nên cân nhắc hệ thống cấp khí tươi.

Chọn giải pháp theo từng loại công trình​

Nhà ở​

Với nhà có nhiều cửa sổ và mặt thoáng, thông gió tự nhiên có thể đáp ứng một phần nhu cầu.
Tuy nhiên, các phòng nằm sâu bên trong, nhà vệ sinh hoặc phòng ngủ thường đóng kín nên có thể cần quạt hút hoặc cấp khí cơ học.

Căn hộ chung cư​

Căn hộ thường có mặt thoáng hạn chế và sử dụng điều hòa thường xuyên.
Một hệ thống cấp khí tươi nhỏ gọn có thể phù hợp hơn việc liên tục mở cửa sổ, đặc biệt khi gia đình muốn kiểm soát bụi từ môi trường bên ngoài.

Văn phòng​

Văn phòng có mật độ người cao nên nhu cầu trao đổi không khí lớn hơn phòng ở.
Cần tính toán lưu lượng theo số người, diện tích, thời gian sử dụng và đặc điểm của hệ thống điều hòa.
Với văn phòng kín, giải pháp cấp khí tươi kết hợp lọc có thể giúp chủ động hơn về chất lượng nguồn khí.

Nhà hàng​

Nhà hàng cần phân biệt hệ thống cấp khí tươi cho khu vực khách ngồi với hệ thống hút khói, hút mùi của bếp.
Hai hệ thống có chức năng khác nhau và cần được tính toán đồng bộ để tránh tạo áp suất quá âm trong công trình.

Nhà xưởng​

Nhà xưởng cần xem xét thêm nhiệt lượng, bụi, hơi hóa chất hoặc các chất phát sinh từ quy trình sản xuất.
Không nên áp dụng một cấu hình thông gió dân dụng cho mọi nhà xưởng. Với công trình công nghiệp, cần khảo sát nguồn phát sinh và yêu cầu xử lý trước khi lựa chọn thiết bị.

Khi nào nên sử dụng giải pháp thông gió kết hợp lọc bụi?​

Giải pháp này đặc biệt đáng cân nhắc khi:

• Công trình nằm tại khu đô thị.
• Ngoài trời có nhiều bụi.
• Không gian thường xuyên đóng kín.
• Gia đình sử dụng điều hòa liên tục.
• Văn phòng có đông người.
• Không muốn thường xuyên mở cửa sổ.
• Cần cấp khí mới nhưng vẫn muốn kiểm soát chất lượng không khí đầu vào.

Theo thông tin trên NEFA AirPro, hệ thống cấp khí tươi của hãng được định hướng kết hợp giữa cấp khí mới và lọc nhiều cấp, tùy cấu hình có thể sử dụng bộ lọc thô, lọc tinh, HEPA hoặc than hoạt tính.
Xem thông tin nguồn: https://nefaairpro.vn/thong-gio/

Kết luận​

Thông gió không đơn giản là mở cửa hoặc lắp một chiếc quạt hút. Tùy công trình, nhu cầu có thể chỉ dừng ở việc loại bỏ hơi ẩm và mùi, nhưng cũng có thể cần một hệ thống cấp khí tươi chủ động, có lọc bụi và thu hồi năng lượng.
Có thể lựa chọn theo nguyên tắc:
Phòng đơn giản → thông gió tự nhiên hoặc quạt hút.
Phòng kín → cấp khí tươi.
Khu vực đô thị nhiều bụi → cấp khí tươi kết hợp lọc.
Công trình điều hòa liên tục → cân nhắc HRV/ERV.
Công trình lớn → khảo sát và thiết kế hệ thống đồng bộ.
Lựa chọn đúng ngay từ đầu sẽ giúp hệ thống thông gió hoạt động ổn định hơn, hạn chế lãng phí đầu tư và tạo môi trường trong nhà thông thoáng, dễ chịu hơn.

 

[airsun]

Rất mong được trao đổi thảo luận về thông gió, HRV, HVAC trong bài này.